پايان نامه

مشخصات پايان نامه:

۹۵/۱۱/۲۵ دفاع:
۱۹۲۵ شناسه:
ميلاد بيدار دانشجو:
بررسي ابعاد تاب آوري شهري(مطالعه موردي شهر سنندج) عنوان فارسي:
investigation dimensions urban resilience(case study: sanandaj city) عنوان انگليسي:

شهرها و سكونتگاه‌هاي شهري را مي‌توان در كل، چهرهاي از آينده سياره زمين مجسم نمود. امروزه نزديك به نيمي از جمعيت دنيا در نواحي شهري ساكن هستند(The Cities Alliance, 2007: 10) پيش‌بيني مي‌شود تا سال 2030بيش از 60 درصد از جمعيت جهان در شهرها در زندگي خواهند كرد، كه اكثر اين شهرها در كشورهاي در حال توسعه قرار خواهد داشت، همچنين تا سال 2030 جمعيت شهرنشين آسيا از 1 ميليارد و 400 ميليون به 2 ميليارد و 600 ميليون نفر، آفريقا از حدود 300ميليون به 740 ميليون نفر در آمريكاي لاتين و جزاير كارائيب از حدود 044 ميليون نفر خواهد رسيد. حوادث اخير شامل سوانح طبيعي و جنگ‌ها، نگراني جهاني را در مورد آسيب‌پذيري شهري افزايش داده است(Allenby, 2005: 2). امروزه عمدتاً شهرها و جوامع سكونتگاهي در مكان‌هايي ايجاد يا بناشده‌اند كه به لحاظ مخاطرات طبيعي در معرض وقوع انواع سوانح طبيعي و يا به دليل پيشرفت تكنولوژي در معرض انواع سوانح انسان ساخت هستند. نگاهي كه تاكنون در مديريت سوانح و مديريت شهري وجود داشته، نگاه مقابله‌اي و كاهش مخاطره بوده است. در اين ميان، مفهوم تاب آوري، مفهوم جديدي است كه بيشتر در مواجهه با ناشناخته‌ها و عدم قطعيت به‌كاربرده مي‌شود(بهتاش و همكاران،1390: 2(تبيين تاب آوري در برابر تهديدات، در واقع شناخت نحوه تأثيرگذاري ظرفيت‌هاي اجتماعي، اقتصادي، نهادي، سياسي و اجرايي و جوامع شهري در افزايش تاب آوري و شناسايي ابعاد مختلف تاب آوري در شهرها است. در اين ميان نوع نگرش به مقوله تاب آوري و نحوه تحليل آن، از يك طرف در چگونگي شناخت تاب آوري وضع موجود و علل آن نقش كليدي دارد و از طرف ديگر سياست‌ها و اقدامات تقليل خطر و نحوه رويارويي با آن را تحت تأثير اساسي قرار مي‌دهد. از اين رو است كه تبيين رابطه تاب آوري در برابر تهديدات و كاهش اثرات آن، با توجه به نتايجي كه در بر خواهد داشت و تأكيدي كه اين تحليل بر بعد تاب آوري دارد، از اهميت بالايي برخوردار است(Mitchell, 2012: 3) در واقع شهر تاب آور، شبكه‌اي پايدار از سيستم هاي كالبدي و جوامع انساني است. سيستم هاي كالبدي، مؤلفه‌هاي ساخته‌شده و طبيعي شهرند كه شامل جاده‌ها، ساختمان‌ها، زيرساخت‌ها، ارتباطات و تأسيسات تأمين انرژي و همچنين مسيرهاي آب، خاك، توپوگرافي، جغرافيا و سيستم‌هاي طبيعي هستند. در مجموع، سيستم‌هاي كالبدي به مثابه بدن شهر است، )استخوان‌ها، سرخرگ‌ها و ماهيچه‌هايش). در حين حوادث، سيستمهاي كالبدي بايد باقي بمانند و در فشارهاي شديد نيز به عملكرد خود ادامه دهند. شهر بدون سيستم هاي كالبدي تاب آوري در برابر حوادث بسيار آسيب‌پذير خواهد بود. جوامع انساني، مؤلفه‌هاي اجتماعي و نهادي يك شهر هستند. آن‌ها شامل اجتماعات انساني رسمي و غيررسمي، پايدار و منفرند كه در فضاي شهري عمل مي‌كنند: مدارس، همسايگان، سازمان‌ها، نهادها، شركت‌ها، نيروهاي وظيفه و نظير آن‌ها. در مجموع، جوامع به عنوان ذهن و مغز شهر عمل مي‌كنند، فعاليت‌هايش را هدايت مي‌كنند، نيازهايش را برآورده كرده و از تجارب آن استفاده مي‌كنند. در حين حوادث، شبكه‌هاي انساني نيز باقي بمانند و عملكردهايشان را ادامه دهند(Godschalk, D, 2003: 136-143)كشور ايران به لحاظ شرايط جغرافياي و زمين‌شناختي در زمره كشورهايي است كه آسيب‌پذيري بسيار زيادي در برابر سوانح طبيعي دارد، به طوري كه 31.7 درصد از جمعيت كشور در مناطق در معرض سوانح طبيعي سكونت دارد. لذا مي توان عنوان نمود كه از حيث وقوع سوانح طبيعي در بين ده كشور اول سانحه خيز دنيا قرار دارد)بهتاش و همكاران، 1392: 2) و در ادوار تاريخي با مسايل و دشواري ناشي از پيشرفت تكنولوژي در معرض انواع سوانح انسان ساخت مي‌باشد. در سال‌هاي اخير خطرپذيري شهرهاي بزرگ ايران، در برابر حوادث و سوانح غيرمترقبه افزايش داشته است. مورد مطالعه در اين پژوهش شهر سنندج است. شهر سنندج به عنوان مركز سياسي اداري استان كردستان درحالي‌كه تا سال 45 با 54587 نفر جمعيت نسبت به سرشماري سال 35 رشدي آرام را سپري مي‌كرد؛ در سال 55 و بعد از اجراي اصلاحات ارضي شاهد جهش ناگهاني جمعيت خود از 40641 نفر در سال 1335 به 95872 نفر در سال 55 بود. در دوران بعد از انقلاب اسلامي نيز با عدم كنترل زاد و ولد و همچنين موج آوارگان مناطق مرزي اين روند رشد جمعيتي تشديد شد. بازتاب كالبدي اين موضوع به شكل رشد پراكنده و گسترده شهري به همراه ادغام روستاها و تغيير كاربري اراضي كشاورزي حاشيه شهري ظاهر شد؛ به طوري كه مساحت شهر از 180 هكتار در سال 35 به 4247 هكتار در سال 88 افزايش‌يافته عنوان يكي از شهرهاي بزرگ كشور همواره در معرض آسيب‌پذيري‌هاي از جمله: جمعيت شهري در حال رشد از يك سو باعث بافت شهري فشرده مي‌شود و در نتيجه تراكم جمعيتي ساكن در آن افزايش يابد و از سوي ديگر زمينه‌اي نامناسب از ديد آسيب‌پذيري از بلاياي طبيعي)براي نمونه مناطق نزديك به گسل يا سيلاب و ...( بيشتر توسط فقيرترين طبقات جامعه تصرف شده است. كه اين مسئله بر اراضي و خدمات شهري فشار آورده است، بي‌برنامگي و مشاركت ناكافي توسط ذينفعان محلي در برنامه‌ريزي و مديريت شهري، فرسودگي بافت و مصالح ساختماني ناامن، قرارگيري در منطقه‌اي با پهنه خطر بلايا زلزله و مواردي از اين قبيل كه باعث كاهش تاب آوري آن شده، رو برو است.بنابراين هدف اين پژوهش بررسي وضعيت شهر سنندج از نظر ابعاد تاب آوري مي‌باشد همچنين عوامل مؤثر بر تاب آوري شناسايي شود و با تحليل آن‌ها مديران شهري را در اولويت قرار دادن عواملي كه تاب آوري شهر را بيشتر تحت تأثير قرار مي‌دهند، ياري دهد.

پيشينه تحقيق

در زمينه مديريت و كاهش اثرات سوانح و تاب آوري جوامع چند پژوهش سازماني و دانشگاهي انجام شده است كه چند نمونه از اين تحقيقات را ارائه مي‌كنيم:

مطالعات خارجي:

- (Gaillard) 2007در مطالعه‌اي با عنوان " اندازه‌گيري تاب آوري جوامع سنتي در برابر بلايا طبيعي"، به اين نتيجه رسيده كه جوامع سنتي در مواجه با بلايا طبيعي با استفاده از چهار بعد ماهيت خطر، ميزان تاب آوري، ساختار فرهنگي و سياست‌هاي مديران مي توانند در مواجهه با بلايا مقاومت نشان دهند.

-2008 ( Cutter et al) در پژوهشي را با عنوان" مدل مكان محور براي درك تاب آوري جوامع محلي در برابر بلايا طبيعي" انجام دادند. اين مطالعه چارچوب جديدي از جايگاه تاب آوري به منظور ارتقاي روش ارزيابي تاب آوري در مقابل بلايا در سطح محلي و منطقه‌اي ارائه مي‌دهد و يك مجموعه از متغيرها در اين مطالعه به عنوان اولين گام در تحقيق هدف، مدنظر گرفته‌اند. خروجي نهايي اين پژوهش در قالب . بعد زيست‌محيطي، اجتماعي، اقتصادي، نهادي، زيرساختي و صلاحيت و شايستگي جامعه آورده شده است.

-2010) Bhandari et al) در مطالعه‌اي با عنوان " تاب آوري جامعه در برابر سانحه زلزله از طريق سرمايه اجتماعي" در منطقه كيشيوادا- ژاپن به آزمون نقش سرمايه اجتماعي بر روي افزايش آگاهي‌ها درباره سانحه و خوداتكايي جوامع محلي در دو محور زير پرداخته است: 1- درك منافع سرمايه اجتماعي به ويژه اعتماد در جامعه؛ و 2- تاب آوري سوانح با توجه به خوداتكايي سوانح و آگاه‌سازي دوباره سوانح بر روابط و انسجام اجتماعي.

-گيبسون(2000)، در پايان‌نامه كارشناسي ارشد خود با عنوان ارزيابي آسيب‌پذيري سيل در جوامع روستايي چين، به نقش توانايي‌هاي مردم محلي و درجه توسعه‌يافتگي آن‌ها در كاهش اثرات سيل اشاره مي كند و راهكارهاي اجرايي مناسبي را ارائه مي‌دهد.

-يودماني(2000) به مطالعه سوانح طبيعي و خسارات آن بر روي زندگي انسان و دارايي‌هاي مادي و معيشت آن‌ها مي‌پردازد، و معتقد است كه هم در ابعاد جهاني و هم در منطقه آسيا مسئله مديريت سوانح طبيعي (به ويژه زماني كه با فقر و مسائل كاهش فقر ارتباط مي‌يابد) اهميت ويژه‌اي مي‌يابد.

مطالعات داخلي

-عينالي(1389) در رساله دكتري خود تحت عنوان "ظرفيت‌سازي براي كاهش اثرات سوانح طبيعي )زلزله( در مناطق روستايي شهرستان خدابنده" با استفاده از روش توصيفي و تحليلي به بررسي ظرفيت‌ها و آسيب‌پذيري سكونتگاه‌هاي روستايي در رابطه با سانحه زلزله در مناطق روستايي شهرستان خدابنده تاكيد مي كند و در صدد اندازه‌گيري ميزان ظرفيت‌هاي اجتماعي، اقتصادي، نهادي و كالبدي مناطق روستاي مورد مطالعه در جهت مقابله با اثرات سانحه زلزله و تبيين عملي نقش ظرفيت‌سازي و يا تقويت ظرفيت‌هاي موجود در جهت كاهش اثرات زلزله در مناطق روستايي شهرستان خدابنده مي‌پردازد.

-- صالحي و همكاران(1389) در مقاله‌اي تحت عنوان " بررسي ميزان تاب آوري محيطي با استفاده از مدل شبكه عليت" سعي بر آن داشته‌اند كه با ارائه تعاريف آسيب‌پذيري و تاب آوري و تعيين تاب آوري با توجه به چارچوب‌ها و مدل هاي مطالعه شده ابعاد و مؤلفه‌هاي پيشنهادي براي تاب آوري محيطي مشخص شود و در انتها نيز مدل تاب آوري محيطي پيشنهادي بر اساس مدل شبكه عليت ارائه شده است.

-سلماني مقدم(1394) در پايان‌نامه خود " تحت عنوان نقش برنامه‌ريزي كاربري اراضي در بهبود تاب- آوري جوامع شهري در برابر زمين‌لرزه(نمونه موردي: شهر سبزوار)" با تهيه نقشه شهر سبزوار و تلفيق ، نقشه‌هاي نهايي بر اساس معيارهاي چون وجود گسل‌هاي اصلي و فرعي و رسوبات سست نئوژن و كواترنري در شمال و شمال غرب شهر سبزوار و بافت فرسوده استخراج گرديده و نتايج نشان مي‌دهد در بين نواحي سيزده‌گانه شهر سبزه وار ناحيه 3 با 32.33 درصد از بناهاي خشتي و چوبي شهر، 56.57 درصد معابر با عرض كمتر از 6 متر و 35.51 درصد از بناهاي بالاي چهل سال و دسترسي تنها 12.73 درصد از مساحت ناحيه به حريم كمتر از 50 متري فضاي باز از تاب آوري كمتري در مقابل زمين‌لرزه برخوردار است و به طور كل توسعه‌ي شهر سبزوار با حركت در جهت افزايش احتمال خطر توسعه‌اي تاب آوري محسوب نمي‌گردد.

-بهتاش و همكاران(1390) در مقاله‌اي تحت عنوان "ارزيابي و تحليل ابعاد و مؤلفه‌هاي تاب آوري كلان‌شهر تبريز"، با استفاده از ديدگاه خبرگان حوزه‌هاي مختلف كه مشرف بر وضع موجود كلان‌شهر تبريز در حوزه تخصصي خود بوده‌اند و نيز مطالعات تطبيقي، ابعاد و مؤلفه‌هايي نهايي نگارندگان ارائه شد و با تحليل پرسشنامه‌ها و انجام مطالعات و محاسبات الزام ميزان تاب آوري كلان‌شهر تبريز در ابعاد و مؤلفه‌هاي مختلف مورد ارزيابي و سنجش قرار گرفت است. با توجه به نتايج حاصل‌شده، ميزان ميانگين تاب- آوري شهر تبريز 2.23 است (پايين تر از 3)كه نشان مي‌دهد در مجموع، خبرگان بر اين نظر اعتقاددارند كه تبريز از لحاظ تاب آوري در وضعيت كامل مطلوبي نيست. با اين حال بعد اجتماعي فرهنگي بالاترين رتبه را در تاب آوري كلان‌شهر تبريز دارد.

-رضايي (1390) در مطالعه‌اي تحت عنوان "ارزيابي تاب آوري اقتصادي و نهادي جوامع شهري در برابر سوانح طبيعي (مطالعه موردي: زلزله‌ي محله‌هاي شهر تهران)" با استفاده از روش توصيفي تحليلي به شناسايي شاخص‌ها و عوامل مؤثر بر تاب آوري اقتصادي و نهادي و ارزيابي ميزان آن‌ها در شهر تهران مي‌پردازد. سپس با استفاده از پرسشنامه در قالب فرآيند تحليل سلسله مراتبي، وزن نهايي شاخص‌ها به وسيله‌ي كارشناسان داخلي و خارجي تعيين شد. سپس با استفاده از فرآيند تحليل سلسله‌مراتبي و روش PROMETHEE، محله‌هاي مورد مطالعه رتبه‌بندي شدند. نتايج نشان داد كه محله‌هاي قيطريه، ستارخان، نارمك و قلعه مرغي از نظر شاخص‌هاي تاب آوري اقتصادي و نهادي به ترتيب در رتبه‌هاي اول تا چهارم قرار دارند

ضرورت و اهميت تحقيق

بلاياي اتفاق افتاده در ساليان اخير بيانگر اين موضوع است كه جوامع و افراد به صورت فزاينده‌اي آسيب‌پذير شده و ريسك‌ها نيز افزايش‌يافته‌اند. با اين حال، كاهش ريسك و آسيب‌پذيري اغلب تا بعد از انگاشته ناديده سوانح و مي‌شوند.( Mayunga, 2007:1; Ainuddin and Routray, 2012: 27). شهرها به عنوان پيچيده‌ترين ساخته دست بشر، با ريسك‌هاي گسترده‌اي هم به دليل دامنه وسيعي از مخاطرات و همچنين به علت آسيب‌پذيري‌هاي چندگانه مواجه هستند. آسيب‌پذيري‌هاي شهري در همه جا از زيرساخت‌ها و سازه‌ها تا سيستمهاي مخابرات، ترابري و خطوط انرژي مشخص است و كاهش آسيب‌پذيري‌ها در مقياس شهر به سادگي مقاوم‌سازي ساختمان‌ها نيست(Moor, 2001: 1-6) اگر شهر را به عنوان يك موجود زنده معرفي كنيم و رشد، تغيير و پويايي شهرها و شهروندانشان را بپذيريم، در تمام جهان، يافتن و حتي ساختن شهري كه به طور كامل داراي مؤلفه‌ها و شاخص‌هاي تاب آوري باشد، به ندرت امكان‌پذير است، اما آن چه كه مهم است اراده و خيزش اين شهرها و مديريت شهري آن‌ها و حركت گام به گامشان سمت شهرهاي آماده و نزديك‌تر شدن بهشهرهاي تاب آور است(بهتاش و همكاران،1392، 9). از اين رو براي جلوگيري از افزايش آسيب‌پذيري، ضرورت دارد تا تاب آوري جامعه محلي شناسايي و اينكه چه نقاط قوت موجود در جامعه‌اي كه دست‌خوش سانحه است براي ساختن مسير امن توسعه در آينده، وجود دارد كه مي توان از آن‌ها بهره گرفت. شناسايي تاب آوري مردم براي طراحي و اجراي واكنش مناسب به سوانح كه اداري اثرات توسعه‌اي هستند ضرورت دارد(رضايي، 1389: 14)

آشكار است كه پژوهش‌هاي كاربردي در امور مربوط به ايمن‌سازي شهرها در برابر سوانح طبيعي سبب افزايش ابتكارات در طراحي و يافتن بهترين سياست‌ها خواهد شد. بنابراين براي دستيابي به اين هدف، برنامه‌هاي افزايش تاب آوري و كاهش آسيب‌پذيري شهروندان و جامعه كه در معرض مخاطرات و سوانح طبيعي هستند در طرح‌هاي توسعه شهري ضرورت دارد

سرانجام اين پژوهش به دلايل زير از اهميت و ضرورت برخورداري است:.

بالا بردن آگاهي و دانش نظري تاب آوري جوامع، براي ايجاد فرهنگ ايمني و تاب آوري در تمام سطوح

تالش در جهت تبيين ابعاد و مؤلفه‌هاي سازنده تاب آوري و تعيين سهم عوامل مؤثر بر تقويت تاب آوري

ارزيابي خطرپذيري و گنجاندن نتايج در برنامه‌هاي كاهش خطرپذيري بلايا و در طراحي و برنامه‌هاي شهرسازي

دستيابي به يك مدل نظريه‌اي براي تبيين شاخص‌هاي تاب آوري اجتماعات شهري در سنندج

اهداف تحقيق

هدف اصلي

-بررسي وضعيت شهر سنندج از نظر ابعاد تاب آوري شهري

اهداف فرعي

-بررسي تأثير ابعاد تاب آوري در تاب آوري شهر سنندج

- بررسي وضعيت مناطق شهر از نظر ابعاد تاب آوري

همچنين:

شناسايي عوامل اساسي خطرآفرين از طريق تدابير زيست‌محيطي، اقتصادي، اجتماعي، نهادي و فرهنگي؛

تاكيد بر جايگاه و اهميت تاب آوري در سياست‌هاي مديريت بحران؛

تاكيد بر شناخت سطوح مختلف تاب آوري در جوامع شهري.

گنجاندن نتايج حاصل، در برنامه‌هاي كاهش خطر و برنامه‌ريزي شهري

سؤالات تحقيق

-وضعيت ابعاد تاب آوري در شهر سنندج چگونه مي‌باشد؟

-كدام يك از ابعاد تاب آوري در شهر سنندج تأثير بيشتري بر تاب آور بودن شهر دارد.؟

- كدام يك از مناطق شهر سنندج از نظر ابعاد تاب آوري وضعيت مناسبي دارند.؟

فرضيات تحقيق

-به نظر مي‌رسد ابعاد تاب آوري در شهر سنندج در وضعيت مطلوبي مي‌باشند.

-به نظر مي‌رسد بين ابعاد تاب آوري در شهر سنندج از نظر تأثيرگذاري تفاوت وجود دارد.

-به نظر مي‌رسد بين مناطق شهر سنندج از نظر ابعاد تاب آوري تفاوت وجود دارد.

روش تحقيق

روش اين تحقيق براساس هدف نظري-كاربردي و از لحاظ ماهيت و روش، توصيفي- تحليلي است كه در بخش توصيفي با استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي و اسنادي اطلاعات و داده‌هاي مورد نياز پژوهش از منابع و مراكز موجود در كتابخانه‌هاي دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي و مؤسسات ذي‌ربط در وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و ادارات مختلف و به ويژه مطالعات پيمايشي گردآوري‌شده است.نمونه آماري40نفر از مديران و كارشناسان مديريت شهري شهر سنندج مي‌باشد در ادامه داده‌هاي مورد نياز بر اساس شاخص‌ها و وزن‌هاي مرتبط در SPSS ،Excel و GIS ذخيره، پردازش و از طريق مدل هاي متناسب و تبيين‌كننده مسئله براي تحليل استفاده مي‌گردد.

چکيده:

سنندج- شهري - تاب آوري- زلزله

کلمات کليدي

اساتيد:

دکتر احمد پوراحمد استاد راهنما:
استاد راهنماي دوم:
دکتر حسين حاتمي نژاد استاد مشاور:
استاد مشاور دوم:

مقالات مستخرج از پايان نامه:

خلاصه ISBN سال انتشار مکان نام مجله/همايش/انتشارات نويسندگان عنوان نوع رديف

تماس با ما

تلفن: ۳۲۸۲۹۰۶۰-۰۲۶
گذاشتن پيغام: فرم

كرج، بعد از پل فرديس، به طرف جاده ملارد، بعد از پمپ بنزين باران، شهرك بنفشه، انتهاي بلوار شرقي، ابتداي بلوار شمالي، پلاك ۳۳۸

آمار وب سايت

توجه

تمامي حقوق براي پرديس البرز دانشگاه تهران محفوظ است. بازنشر اطلاعات اعم از اخبار صفحات وب سايت با ذکر منبع بدون اشکال است. ارجاع به پايان نامه‌هاي دانشجويي بايد قالب استاندارد علمي انجام شود.